‘We have to be the change’ - Raakvlakken met Lean

Gaat het klimaatprobleem je ter harte, onderneem dan actie vanaf je eigen werkplek! Hiervoor kiest ingenieur en Rotterdammer Thaddeus Anim-Somuah, die op diverse impact-lijstjes staat. In dit artikel geeft hij, vanuit zijn ervaring in de chemische industrie, 14 tips voor duurzaamheid.

‘Ingenieurs hebben de huidige productiewijzen, gebaseerd op fossiele energie, bedacht’, zegt Anim-Somuah. ‘Daarom kunnen wij als geen ander duurzame alternatieven bedenken’.

Er zijn opvallend veel raakvlakken met het ‘systeemdenken’ van Lean procesverbeteraars! In Rotterdamse voetbaltermen:

1. Geen woorden maar daden, met heldere doelen als kompas.
2. You never walk alone. Verduurzamen doen managers in nauwe samenwerking met de professionals op de werkvloer

De industrie, en de chemische industrie in het bijzonder, ligt bij milieu- en klimaatproblemen onder een vergrootglas. Noem een paar namen zoals Tata Steel en Chemours, en het beeld is duidelijk.

Vaak is de kritiek terecht, maar aan de andere kant gebruiken we allemaal producten uit de chemische industrie.

Huiverig
‘Daar komt bij, dat de pers meestal enkel negatief is, controleer het maar eens op nu.nl’.

Dit zegt Thaddeus Anim-Somuah. In zijn jonge leven heeft hij zich ontwikkeld tot duurzaamheidsexpert van naam. Niet in de rol van adviseur, maar gewoon vanuit zijn werk als ingenieur binnen de industrie, zie het kader recht van spreken. 

‘De vaak negatieve pers maakt bedrijven huiverig om man-en-paard te noemen, inzake hun streven naar duurzaamheid’, vervolgt Anim-Somuah. ‘Je doet het namelijk nooit helemáál goed. En als het journalisten dan lukt om een zwak punt te vinden, zijn de rapen gaar.’

Ingenieurs
Het is de industrie die ons welvaart heeft gebracht, maar die daarbij ook een milieu- en klimaatprobleem heeft gecreëerd. Daarom zoekt Anim-Somuah de oplossing daarvoor bij diezelfde industrie.

‘Het zijn ingenieurs die de huidige manier produceren hebben bedacht, inclusief onze nuts- en voedselvoorziening. Dit alles gebaseerd op fossiele energie. Daarom zijn diezelfde ingenieurs óók het beste in staat om alternatieve, duurzame systemen te bedenken. Daar ben ik van overtuigd. Sterker nog, veel oplossingen zíjn er al. Ze moeten alleen nog worden ingevoerd. De Oekraïne-crisis laat dat ook zien: we kunnen ineens met veel minder gas toe.’  

Green washing
Maar, werp ik tegen, er is toch ook veel greenwashing en vage beloften zoals on the way to planet proof? Je leest op sommige bedrijfswebsites dat ze streven naar 100% circulariteit, zelfs onze overheid wil dat. Maar dat kán toch helemaal niet, als 100% circulair betekent dat er niets weglekt naar het milieu?

‘Er is inderdaad geen goede definitie van circulariteit’, reageert Anim-Somuah. ‘Sommige bedrijven maken daar handig gebruik van. Dan vinden ze een product verbranden voor energieopwekking bijvoorbeeld ook circulair. Maar, hoe goed je het als bedrijf ook bedoelt, kritiek blijft altijd mogelijk. Ik zou je een wedervraag willen stellen: wat doe je zélf, in je werk én als consument? Bij elke beslissing stem je namelijk al dan niet voor meer duurzaamheid. Values only count when they are tested. Of zoals Gandhi al zei, you have to be the change you wish to see yourself. Liever dan kritiek leveren, wil ik denken in oplossingen. Actie ondernemen, nú verandering in gang zetten.’   

Helderheid en meetbaarheid inzake duurzaamheidsambities zou veel helpen (op de foto: kanaaleiland Sark)

Helderheid
Ok, maar is er ook niet meer helderheid nodig over wat we nastreven inzake duurzaamheid?

In het introductie-artikel over duurzaamheid op dit platform staat dat wat er moet gebeuren eigenlijk best simpel is: fossiele brandstoffen afbouwen, hernieuwbare energie, stabilisatie wereldbevolking, overconsumptie voorkómen, geen chemicaliën vrij laten komen die niet snel bioafbreekbaar of toxisch zijn. En last-but-not-least: goede arbeidsomstandigheden en gelijke kansen voor iedereen.

Formalisering van deze doelen, bijvoorbeeld in Sustainable Development Goals (SDG’s) of wat voor andere ingewikkelde routekaarten ook, is goed bedoeld. Het doet echter weinig extra, dan de uitdagingen op een andere manier weergeven.  

‘De SDG’s zijn op zich goed’, reageert Anim-Somuah. ‘Ik begrijp jouw kritiek daarop echter óók: maak zo eenvoudg mogelijk helder, en meetbaar, waar we met zijn allen naartoe willen.’

Patstelling
Er is nu sprake van een patstelling, met veel kat-uit-de-boom kijkers. Bedrijven aarzelen om te investeren in duurzamere productie en circulaire producten, zo lang het onduidelijk is of dat rendabel is.

Investeer je wél, dan incasseer je nú als het ware de pijn, om het op lange termijn fijn te houden voor toekomstige generaties. Mogelijke baten liggen dus in de (verre) toekomst. Daarop inspelen, daar is de mensheid helaas niet zo goed in.

‘Klopt, die spagaat zie ik ook. Niemand wil al te snel stappen zetten. En dat is ook wel begrijpelijk, gezien de enorme investeringen die het vergt in bestaande fabrieken. Je kunt die echter wel zo duurzaam mogelijk laten draaien, en tegelijk nieuwe productiewijzen ontwikkelen. Hier kom ik straks op terug. Wat daarnaast nodig is, is samenwerking over grenzen heen. Met betrekking tot duurzaamheid zie ik nu een kanteling: daaraan werken wordt als bouwen aan je pensioen. Investeer je niet, dan heb je straks een groot probleem. Het gaat niet om de planeet. Die overleeft ook extreme klimaatverandering wel, maar wij niet, Verduurzamen doe je daarom met het oog op een leefbare omgeving voor óns.’

Hitte-records
De bovengenoemde spagaat bestaat nog steeds – hoe streef ik rendabel naar duurzaamheid.

De vraag is inmiddels echter niet meer of, maar wanneer investeringen rendabel worden. ‘De urgentie om iets te doen neemt namelijk toe: er zijn bijvoorbeeld veel meer bosbranden en hitte-records dan vroeger.’

Dat laatste kan ik als weeramateur en auteur van dit artikel beamen: In Nederland lijkt het weer wellicht net zo wisselvallig als vroeger. Onafhankelijk van het actuele weerbeeld is het nu echter gemiddeld zo’n 1,5 graad warmer. Als je wat ouder bent, probeer dan eens dertig of veertig jaar terug te denken. Toen was een vakantie aan de middellandse zee bijna een must, als je een zonliefhebber bent. Nu is dat heel anders: er gaat geen zomer meer voorbij zonder warme periodes. En was het vroeger hot news als er mogelijk een elfstedentocht kwam, nu is wellicht een eerste natuurijsmarathon op een betonbaan al reden voor een ware hype. De Friesche elfstedenvereniging stuurde zelfs een aantal ijsmeesters naar Zweden. De reden: de huidige generatie kent de verschillende typen natuurijs niet. Om dit soort feiten kan volgens mij niemand heen. Als je echt wilt zou je enkel nog kunnen discussiëren over de oorzaak van de opwarming.  

Regeldruk
Overtuigt de opwarming je niet, dan is er meer: bijvoorbeeld toenemende regeldruk, om haast te maken met de energietransitie.

Anim-Somuah: ‘Als je 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 gas per jaar verbruikt, dan ben je nu al verplicht om investeringen in duurzaamheid te doen, als je die in vijf jaar terugverdient. Probleem van die regeling is overigens wél, dat bedrijven zelf aangeven op welk vlak ze duurzamer kunnen zijn. Dan is het logisch dat ze alleen zaken gaan noemen, die ze ook willen aanpakken.’

Om de huidige regels kun je zo nog vrij gemakkelijk heen. Dit zal hoogstwaarschijnlijk echter snel veranderen. ‘Denk bijvoorbeeld aan dure belastingen op CO2-uitstoot. En anders dwingen je afnemers je wel. Als je je niet voorbereidt, dan ben je straks te laat. Het kost namelijk tijd en denkkracht om te verduurzamen. Beter nú in actie komen, om je straks te onderscheiden in de markt.’

Kleine initiatieven
Anim-Somuah is bestuurslid van de afdeling jonge leden, de future energy leaders, van het World Energy Council (WEC). In die rol is hij betrokken bij het komende World Energy Congress, op 22 tot 25 april 2024 in Rotterdam.

Op dit soort duurzaamheidscongressen zie je vaak veel kleine en leuke initiatieven. Echte game changers zijn het echter meestal niet, in die zin dat het potentiële oplossingen zijn voor de wereld. Het beleid van de grotere bedrijven is vaak weinig helder, dat kwam eerder al aan de orde. Hierdoor heb je als consument nu geen idee welk potje pindakaas of welk kledingstuk duurzamer is dan het andere. Een op het oog duurzame grondstof of ingrediënt, kan namelijk op een zeer vervuilende manier zijn gewonnen, om maar iets te noemen. Dat maakt het lastig om bij je aankopen te ‘stemmen’, zoals Anim-Somuah dat noemt.

‘Congressen rond duurzaamheid zetten het onderwerp goed op de kaart, en er is veel interactie tussen de deelnemers’, zegt Anim-Somuah. ‘Het laat zien wat er allemaal kan als je out-of-the-box denkt. Dat is belangrijk, want ook de grote bedrijven ontkomen niet aan radicale innovatie. Zij kunnen daarbij leren van de vele kleine initiatieven die er al zijn. ’

Een versie van de bekende R-ladder, met als R1 tot R6 afnemend krachtige manieren voor verduurzaming. In fabrieken wordt vaak al veel gedaan aan reduce (R2), reductie van verbruik. Nadenken (rethink) over radicaal nieuwe productiewijzen is echter óók nodig.

Twee-sporen strategie
Anim-Somuah pleit daarbij voor een twee-sporen strategie. ‘Rethink, dat is de bovengenoemde radicale innovatie, én reduce.’

‘Om met het laatste, reduce, te beginnen: op dat gebied gebeurt er al veel. Je ziet bedrijven steeds kleine veranderingen doorvoeren aan hun producten, qua uitvoering en soms ook qua duurzaamheid, zodat ze minder of beter recyclebare materialen bevatten. Hetzelfde geldt voor de manier van productie, die wordt steeds energiezuiniger. Stapje-voor-stapje verbeteren in die richting gebeurt op de Lean-manier.’

Wat ook goed is aan procesverbeter methodes zoals Lean, is systeemdenken. Uitgaande van een probleem of een bepaald verbeterdoel, breng je daarbij oorzaken en gevolgen in kaart. Totdat je een root cause of een hefboom hebt gevonden, die je naar de oplossing leidt.

‘Systeemdenken is iets wat ingenieurs in het bloed zit. Ik ben het met je eens dat overheden zoals de Nederlandse nu veel te vaak kiezen voor brandjes blussen en ad-hoc wetgeving.’

Ad-hoc wetgeving leidt tot onbegrijpelijke regels (waarom ik en zij niet), veel weerstand, en het probleem keert na een tijdje weer terug.

Rethink
Stapsgewijs verduurzamen, op basis van systeemdenken, is veel beter. Toch is zelfs dat niet afdoende. Met enkel reduce als verbeterstrategie loop je namelijk onherroepelijk tegen een grens aan.

‘Wat ook nodig is, is rethink. Compleet nieuwe producten en bijpassende productiewijzen ontwikkelen, die volledig circulair en klimaatneutraal zijn. Dat is het tweede spoor in je duurzaamheidsaanpak.’

‘Dit spoor begint door te denken vanuit functionaliteit: welke oplossing moet dit product mijn klanten bieden. Vervolgens bedenk je hoe je de klantwaarde op een volledig duurzame manier kunt invullen. Bijvoorbeeld door te kiezen voor plantaardige grondstoffen, of door het product terug te nemen na gebruik, en daarna alle materialen opnieuw te benutten. Servitisatie, producten aanbieden als dienst, is een manier om dat te realiseren. Vaak vergt het echter lange adem voor je een nieuw en duurzaam product op de markt hebt. Toch moet je nu vaak al actie ondernemen om dit te realiseren. Denk bijvoorbeeld aan samenwerken met business- of onderzoekspartners.’

Richtinggevend doel
Van een methode zoals Lean kan het idee worden overgenomen, van een inspirerend en richtinggevend doel voor de lange termijn. Dit is nuttig voor beide ‘sporen’ richting duurzaamheid. Het wordt dan een missie waar iedereen in het bedrijf over meedenkt en aan bijdraagt.

‘Om te beginnen moet streven naar duurzaamheid onderdeel worden van de bedrijfsmissie. Dat is echter niet genoeg, je moet ook weten hoe je dit onderdeel gaat invullen. Geen woorden, maar daden, zoals ze in mijn woonplaats Rotterdam zeggen!’

Wij danken onze partners/adverteerders, door hen kunnen wij onafhankelijke artikelen maken!
Ontdek bijvoorbeeld hoe onderstaande partij Duurzaam in de praktijk helpt brengen!

De AlignmentPuzzel

Door belabberde interne samenwerking verliezen bedrijven veel tijd, capaciteit en slagkracht. Daardoor verdampt er veel geld en vertrekken gemotiveerde medewerkers. Het kan anders! Het boek De AlignmentPuzzel beschrijft een nieuwe stijl van bedrijfsvoering op basis van drie uitgangspunten.
1. Het doel is de cashflow op lange termijn, niet korte-termijnwinst
2. Ontwerp een bedrijf vanuit het primaire proces, niet vanuit (afdelings)functies
3. Stuur op alignment, niet op afdelingsresultaten

Bestel het boek De AlignmentPuzzel via de link

> Naar website

> Toon andere adviseurs categorie Duurzaam

Routekaart
In zijn tijd als process engineer bij Croda in Engeland, tussen 2012 en 2022, had Anim-Somuah een goede ervaring met een routekaart, in dit geval een energy transition map.

‘Het doel daarvan was even helder als ambitieus: we wilden 50% vermindering van de CO2-uitstoot in de periode tussen 2018 en 2030. Dat betekende 4,2% reductie per jaar, getoetst volgens de normen van het science based targets initiatief.’

Voor zoiets is de denkkracht en medewerking van iedereen in het bedrijf onontbeerlijk: van productontwikkelaar tot operator en inkoper. In voetbaltermen: you never walk alone.   

De bedrijfscultuur moet dit stimuleren: sámen groen denken en doen. Daartoe heb je een CEO en managers nodig, die de producten en de werkvloer kennen, en die de kennis van de vakprofessionals in het veld respecteren.

Go to the gemba
Procesverbeteraars komt dit vast bekend voor! Het is namelijk dezelfde voorwaarde als voor Lean management. Daarbij wordt immers altijd het belang van Go to the Gemba (werkvloer) benadrukt: bedenk oplossingen niet vanuit je ivoren toren, maar ga op de werkvloer kijken wat er echt speelt en welke ideeën daar zijn.

‘Nu is het zo dat sommige CEO’s geen idee hebben hoe producten worden gemaakt, of hoe diensten worden geleverd. Als je als CEO echt contact maakt met de werkvloer, dan kan het zijn dat je erachter komt dat daar al groepjes mensen enthousiast bezig zijn om lokaal te verduurzamen.’

Zoiets als de werkgroep groene ok, die probeert verspilling en de uitstoot van broeikasgassen in operatiekamers te verminderen? ‘Ja, dat is een mooi voorbeeld.’

Het Erasmus MC streeft integraal naar duurzaamheid, en brengt daartoe afvalstromen in kaart. Hier een deel van het gemiddelde materiaalverbruik per patiënt per dag op de IC

Voetbalelftal
Veel mensen bij elkaar weten veel meer dan één, net zoals er een heel voetbalelftal nodig is om te scoren.

‘Om bij Croda de energy transition map in te vullen, zijn we eerst met een groot aantal mensen gaan brainstormen. Dat leverde honderden ideeën op. Daaruit selecteerden we dan de projecten die haalbaar en betaalbaar leken. En we bepaalden welke projecten jaarlijks moesten worden uitgevoerd. Plus alles wat daarvoor nodig was, om op het pad naar 50% minder uitstoot in 2030 te blijven.’

Er zaten ook projecten bij, die pas op de lange termijn konden gaan bijdragen aan CO2-reductie. ‘Denk aan nieuwe fabrieken en nieuwe technologie. Zoals ik al eerder zei: je hebt een twee-sporen beleid nodig, waarbij je óók inzet op radicale innovaties. Daarmee kun je niet wachten tot het moment dat je vastloopt in je stapsgewijze aanpak, omdat je bestaande fabriek dan zo Lean mogelijk is. Om bijvoorbeeld over tien jaar nieuwe technologie in te zetten, is nu vaak al actie nodig, zoals contacten aanhalen met een kennisinstituut.’