Login                    Nieuwsbrief  |   Agenda   |   Vacatures   |   Forum   |   Advies   |   Adverteer   |   Zoek
Monozukuri & Smart Industry
Bron: Procesverbeteren.nl
Smart Industry: Slimme organisatie
Monozukuri en de vierde industriële revolutieBoekbespreking ‘Monozukuri en de vierde industriële revolutie’
Smart Industry ten dienste van vakmanschap


Volgens Steven Blom moeten we, als we de productiviteit nog verder willen vergroten, monozukuri gaan toepassen: ‘de kunst van het maken’. Mensen, machines en processen werken dan in perfecte harmonie samen. Smart Industry kan daaraan bijdragen en is inmiddels zelfs onontbeerlijk, mits ten dienste van vakmanschap. Dát blijft voorop staan.

Word eerst maar eens écht Lean en dan pas Smart, zo zou je het ook kunnen zeggen! De smart industry cases op deze site ondersteunen dat idee.

Door Dr Ir Jaap van Ede, hoofdredacteur proceserbeteren.nl, 17-12-2018

 

Het Japanse woord Monozukuri staat voor de kunst om superieure producten te maken, door het geven van maximale aandacht op een bijna ‘zen-achtige’ manier. Je zou het ook kunnen omschrijven als liefde voor het product, en respect voor de klant.

Letterlijk vertaald is monozukuri een samentrekking van product (mono) en produceren (zukuri). In technische zin gaat het om een geïntegreerde benadering van mens en proces bij het streven naar World Class Manufacturing (WCM).

Gouden Eeuw
De term monozukuri werd voor het eerst gebruikt door de Japanse overheid, tijdens de recessie in de jaren negentig. Het is een soort lofzang op het Japanse vakmanschap, inclusief het meester-gezel systeem. 

Steven Blom, eigenaar van Blom Consultancy, pleit voor monozukuri als middel voor een revival en reshoring van onze maakindustrie. Nederland is niet alleen een handelsnatie. maar floreert ook dankzij techniek en doet dit al vanaf de Gouden Eeuw. Dankzij de uitvinding van de krukas, waarmee windmolens zaagmachines konden aandrijven, konden wij destijds bijvoorbeeld razendsnel boten bouwen. Zo wonnen wij de slag tegen de Armada van Philips II, want hun kanonnen schoten over onze kleine en wendbare schepen heen.

Monozukuri en de vierde industriële revolutie (voorkaft)Vierde industriële revolutie
In zijn nieuwe boek ‘Monozukuri en de vierde industriële revolutie’ gaat Steven Blom in op de relatie tussen Smart Industry en Monozukuri. Het gaat om een vrij beknopt werk van 100 pagina’s. Net zoals in Blom’s andere boeken is overal zijn liefde en respect voor de industrie, techniek en productiemedewerkers herkenbaar.

Blom’s nieuwe boek begint met een interessante observatie: het wordt steeds moeilijker om de productiviteit te laten stijgen. De stoommachine (de eerste industriële revolutie) vergrootte de productiviteit honderdvoudig, en de uitvinding van elektriciteit en massaproductie deed dat nog eens met een factor tien. De ‘derde revolutie’, de introductie van ICT, leidde daarna echter ‘slechts’ tot een verdubbeling van de productiviteit.

Managementtechnieken zoals Lean, Total Productive Maintenance (TPM) en Six Sigma hebben deze afvlakking van de productiviteitsgroei niet kunnen keren. Omdat Blom deze verbetermethoden bespreekt onder het kopje ‘oude recepten raken uitgewerkt’, verwacht je dat er een compleet nieuw recept zal volgen: monozukuri. Dat is echter niet het geval. Tussen de regels door is dat ook wel duidelijk, maar dit had wat mij betreft wel wat helderder gemogen.

Samenspel
Wat Blom in feite bedoelt is volgens mij dit: Veel bedrijven passen nu slechts de tools uit managementmethodes zoals Lean toe, en koppelen die daarbij ook nog eens onvoldoende aan hun missie. Monozukuri staat daarentegen voor Lean zoals dat bedoeld is: een verbetermethode met net zoveel aandacht voor de mens en zijn of haar competenties, als voor het proces dat je wilt verbeteren.

Daarnaast beperkt monozukuri zich niet tot Lean. Het omvat tenminste ook de toepassing van Total Productive Maintenance (TPM), om een machinepark optimaal te laten draaien. Monozukuri beoogt namelijk een perfect samenspel tussen mensen, machines (met TPM als hulpmiddel) en processen (met Lean als hulpmiddel). Op die manier kan het vakmanschap floreren, dat nodig is om de bedrijfsmissie te realiseren. Dat laatste betekent in de regel: maximaal klantwaarde genereren.

Echt nieuw is monozukuri niet, je zou het ook world class manufacturing kunnen noemen, zoals op deze site gebeurt. Ik zie monuzukuri vooral als een hernieuwde oproep om procesverbetering goed toe te passen, dus op een manier waarbij mensen hun vaardigheden optimaal kunnen ontplooien en ontwikkelen.

Japan
Met de boodschap van Blom is overigens niets mis. Wel heb ik een beetje moeite met zijn lofzang op Japan, waar (citaat uit het boek) ‘auto’s speciaal voor de klant worden gebouwd en binnen twee weken gepoetst voor de deur staan’ .

Los van het feit of dat waar is (hoe is dit bijvoorbeeld te rijmen met een commercial over verkoop van Lexus-modellen uit voorraad die ik onlangs hoorde), zou ik in een boek over Smart Industry graag aandacht zien voor landen die dáár goed in zijn, en niet alleen voor de bakermat van Lean.

Smart Industry kan volgens Blom onze productiviteit in de komende tien jaar met 20% vergroten. Gezien de eerdergenoemde successen na de introductie van stoom en elektriciteit lijkt dat niet zo veel. Echter, omdat de groei stagneert, moet je nu alle zeilen bijzetten.

In het boek staan veel leuke voorbeelden van Smart Industry, variërend van robots die orchideeën perfect passend op trays zetten, tot webwinkels die je op basis van big data aankopen adviseren, en smartphones die veranderen in medical devices.

Monozukuri
Monuzukuri, letterlijk ‘de kunst van het maken’ of kortweg ‘meesterschap’ of ‘vakmanschap’ is de naam van een Japans overheidsprogramma. In zijn eerdere boeken Monozukuri de kunst van het doen met aandacht en Monozukuri in de praktijk zette Steven Blom uiteen wat Japanners onder meesterschap verstaan. Volgens Blom moet de hamvraag dan niet zijn: hoe verkopen we ons product, maar waarom bestaat ons bedrijf eigenlijk, en hoe gaan we die missie waarmaken. Hiervoor is allereerst bevlogenheid nodig, een visie die je nastreeft.

Mensen moeten daartoe worden verbonden met elkaar en met die missie, én zich steeds verder kunnen ontwikkelen. Dan zullen ze vaker een gevoel van bezieling, trots en zingeving gaan ervaren. De People Value Stream, die zingeving, autonomie, verbinding en meesterschap voor de medewerkers nastreeft, versterkt dan de Product Value Stream, gericht op tevreden klanten, nul fouten, 100% waardetoevoeging en tijdige levering. 

De product value stream en de people value stream als DNA van een Monozukuri organisatie
De vervlochten product value stream en people value stream in een monozukuri organisatie.  (Bron: Monuzukuri in de praktijk)


Blom hanteert als metafoor een mens waarvan het hoofd (de strategie en de aansturing), de organen (mens, proces & organisatie) en de ledematen (hulpmiddelen) in evenwicht moeten zijn.

Veel bedrijven focussen zich bij het uitrollen van Lean of WCM teveel op de ledematen (de tools) alleen. 
Monozukuri is in feite een voorwaarde voor Lean manufacturing en TPM, en nu ook voor Smart Industry.

Werknemers moeten de ruimte krijgen om problemen zélf op te lossen. Pas dan kan een cyclus van continue verbetering ontstaan. Training oftewel Hitzukuri – de kunst van het opleiden – is daarbij erg belangrijk. Monozukuri maakt dat mensen zichzelf en de manier van produceren steeds verder kunnen ontwikkelen, tot meesterschap aan toe. Productiemedewerkers moeten daartoe zo veel mogelijk autonomie krijgen. Enkel het ‘wat’ is een taak voor het management, dat verder een coachende en inspirerende rol krijgt. Het ‘hoe’ wordt overgelaten aan de multidisciplinaire verbeterteams.


Monozukuri+
Blom pleit in zijn boek voor de toepassing van wat ik monozukuri+ zou willen noemen: een perfect samenspel van mensen, machines, processen én (dit is dan die plus) smart industry.

Je zou het ook kunnen samenvatten als Jinba Ittai: twee worden één, of ‘mens en machine in perfecte harmonie’, zoals ze het zeggen in de auto-commercial van Mazda.

Wat Smart Industry met name toevoegt aan monozukuri is flexibilisering. Het wordt dankzij digitalisering en robotisering geleidelijk mogelijk om producten precies passend bij de behoefte van specifieke klanten te maken, in dezelfde tijd en tegen dezelfde kosten als massaproductie. Smart kan zo de heilige graal van ‘voorraad-loze’ en enkelstuksproductie binnen Lean waar maken, óók in situaties waarbij er veel productvarianten zijn.

Maar, vóór je met Smart begint, moet je éérst en waarachtig Lean zijn, benadrukt Blom. Anders krijg je de problemen die Tesla ondervond.

Deze conclusie sluit prima aan bij andere artikelen op deze site zoals Legt Smart Industry de basis voor Lean 2.0 en Smart Industry moet waardecreatie vergroten.

Het smart maken van een bedrijf kan namelijk nooit een doel op zich zijn. Eérst komt de strategie, dán pas procesverbetermethodes zoals Lean, TPM, Six Sigma, QRM en Agile, en als laatste pas Smart Industry als hulpmiddel. Wat me daarom opviel is dat Blom de strategie in zijn stappenplan voor monozukuri niet op één zet. In mijn optiek hoort de strategie altijd bovenaan. Of je nu Lean toepast, TPM, Smart Industry, of dit alles gezamenlijk doet onder de noemer monozukuri.
.  
Flexibilisering
In een goed functionerende fabriek zijn de productieprocessen tegelijk zo slank (Lean) én zo flexibel mogelijk (Agile). Smart technieken kunnen met name bijdragen aan dat laatste: flexibilisering. Bijvoorbeeld door de flow van halffabrikaten in een jobshop-omgeving automatisch te regelen. Denk daarbij aan de inzet van autonoom rijdende karretjes, aan computerschermen en smart glasses die wisselende werkinstructies tonen, of aan machines en robots die wisselende werkinstructies ontvangen. Omsteltijden horen zo tot het verleden.

Afstemmen
Er blijft echter altijd een  keten van bewerkingen nodig om bijvoorbeeld een individuele auto te produceren. Je ontkomt dus niet aan Lean om de bewerkingsstappen vloeiend en met geringe tussenvoorraden op elkaar af te stemmen, of je nu robots inzet of niet. Kortom, Smart staat in dienst van Lean.

Zo ziet een bedrijf zoals SEW Eurodrive dit ook. Smart industry zien zij als een manier om nóg meer Lean te worden. De mens, werkend in small factory units (de werkeilanden), blijft daarbij centraal staan. Een zwerm van met elkaar communicerende ‘mobiele assistenten’ gaat hem of haar nu echter helpen om maximaal waarde toe te voegen in de ogen van de klant.

De ideeën van Steven Blom sluiten naadloos bij dit beeld aan, dat opdoemt uit deze en andere Smart casebesprekingen op deze site.

Robots, mensen en digitalisering dragen daarbij sámen bij aan vakmanschap, denk aan het eerdergenoemde begrip jinba ittai. De grens tussen robots en mensen vervaagt. Denk daarbij aan robots die mensen assisteren bij de assemblage, en aan augmented reality brillen die productiemedewerkers laten zien wat er moet worden gedaan.

Economische groei
Volgens Blom stagneert de economische groei als we er niet in slagen om de productiviteit verder op te krikken. Mensen kopen steeds meer diensten in, maar om dat te kunnen zijn we afhankelijk van ‘echte winst’. Die kan volgens Blom alleen worden gegenereerd door de industrie. Monozukuri+ kan, via productiviteitsgroei, zorgen voor lagere prijzen, hogere inkomsten en meer welvaart. En het kan zorgen voor nieuwe werkgelegenheid die het verlies aan banen door digitalisering kan opvangen.

Duurzaamheid
Ik vraag me echter af of we dat wel moeten willen in deze tijd, nóg meer consumptie. Kun je monozukuri+ niet beter inzetten om met zo min mogelijk verspilling ‘ambachtelijke’ producten te maken die zo lang mogelijk meegaan, en waarbij de productie just-in-time en dichtbij de klant plaatsvindt? Zo kun je met monozukuri+ niet alleen duurzaam (dus blijvend) Lean worden, maar ook bijdragen aan duurzaamheid! Als we terug willen naar een maatschappij waarin meesterschap en daarmee ook duurzaamheid op waarde worden geschat, dan zal echter ook de houding van de consument moeten veranderen.

Steven BlomReactie Steven Blom

‘Ik ben blij met deze uitvoerige bespreking van mijn boek: Monozukuri en de Vierde Industriële Revolutie. Ik ben het ook geheel eens met wat Van Ede in de inleiding schrijft: word eerst maar eens écht Lean voordat je probeert om Smart te worden! Daar begint het allemaal mee, met efficiency. Je moet eerst Industrie 3.0 onder de knie hebben vóór je aan Industrie 4.0 kunt beginnen. Veel bedrijven zijn nog niet zo ver. Daarom zet ik in mijn stappenplan de strategie ook niet per se op de eerste plaats, maar zeg: kies de volgorde die bij je bedrijf past.

Van Ede schrijft dat Monozukuri niet nieuw is. Als filosofie is zij dat inderdaad niet. Het inzicht dat monukuri een uitstekende voorbereiding is - en dus aansluit op - industrie 4.0 is dat wel. Monozukuri helpt ons beseffen dat ook bij Industrie 4.0 succes voor 80 procent mensenwerk blijft, en maar voor 20 procent het resultaat is van technologie. Alleen perfect samenspel van mens en techniek zal succes brengen.

Van Ede had graag gezien dat ik wat meer over Monozukuri als recept voor Industry 4.0 had geschreven. Daarvoor verwijs ik graag naar mijn eerdere boeken Monozukuri, doen met aandacht, en Monozukuri in de Praktijk. Volgend jaar zal ik bovendien een nieuw boek wijden aan Monozukuri leiderschap. Ik zie Monozukuri overigens niet zozeer als een recept maar als een overkoepelende filosofie, een denkkader waarin methoden en technieken als Lean, Total Productive Maintenance en World Class Manufacturing hun samenhang krijgen.

Van Ede vindt dat ik wat veel de loftrompet steek over Japan. Inderdaad is Industry 4.0 ook daar nog in ontwikkeling, maar bedrijven als Toyota zijn er al wel geruime tijd mee bezig. Het ideaalbeeld – lokale productie op maat – is echter ook daar nog lang niet bereikt. Uit mijn boek blijkt trouwens dat ook veel Nederlandse bedrijven hard op weg zijn om Smart te worden. Dit wordt echt onderschat!

Tenslotte betwijfelt Van Ede of het wel zo belangrijk is om de productiviteit te verhogen. Hebben we wel meer economische groei en meer consumptie nodig, vraagt hij? Mijn antwoord is: ja, we hebben meer productiviteit en groei nodig. Niet om meer te consumeren, of om de wereld te vervuilen met nog meer wegwerpartikelen, maar om onze producten beter en duurzamer te maken, en om onze dagelijkse arbeid aangenamer, nuttiger en zinvoller te maken.’

Aarle-Rixtel, 5 december 2018


Hulp nodig bij de implementatie van hard- en software voor Smart Industry?

Verwijzen naar dit artikel op internet?
Gebruik als link: http://www.procesverbeteren.nl/smart_industry/Monozukuri_en_de_vierde_industriele_revolutie.php

Propos SoftwareIJssel TechnologieQCPP