Login                    Nieuwsbrief  |   Agenda   |   Vacatures   |   Forum   |   Advies   |   Adverteer   |   Zoek
Monozukuri, Doen met aandacht
Bron: Procesverbeteren.nl
World Class: Slanke, perfecte én geoliede organisatie
Deel voorkaft boek Monozukuri Boekbespreking “Monozukuri, doen met aandacht”
Pleidooi voor meesterschap
Dr Ir Jaap van Ede, hoofdredacteur procesverbeteren.nl, 15-10-2012


Philips was in de tijd van Anton Philips een monozukuri-bedrijf, waarin het streven naar ambachtelijk meesterschap en innovatie perfect in balans waren. Naar die tijd moeten we terug, stelt Steven Blom in zijn boek “Monozukuri, De Kunst van het Doen met Aandacht”. Sterker nog, zelfs de gildes uit de Middeleeuwen kunnen als inspiratiebron dienen, om een revival van onze maakindustrie te bewerkstelligen!

Het accent ligt nu op verkoop en het maken van winst, terwijl het maken van écht goede dingen voorop zou moeten staan. Wat ontbreekt is een bevlogenheid, een visie die je nastreeft, zoals Anton Philips en Steve Jobs die hadden.

Ik kan me nog herinneren dat ik als tiener wekenlang ging werken om een bepaald model cassettedeck van Philips te kopen. Daarmee haalde je immers de beste kwaliteit in huis. Geen marketingverhaal, het was écht zo: het inmiddels 35-jarige apparaat werkt nog steeds!

Voorkaft boek MonozukuriSteve Jobs
Zo’n devotie voor een bepaald merk als ik in mijn jeugd had, zie je tegenwoordig nog maar zelden.

Apple is één van weinige uitzonderingen. Het succesrecept van Steve Jobs: focus op wat je klanten echt willen, reduceer de producten tot de gebruiksvriendelijkste essentie en perfectioneer ze. Een goed artikel hierover schreef Walter Isaacson in Harvard Business Review van april ’12.  

Natuurlijk is niet alles rozengeur en maneschijn bij Apple. Een minder vaak genoemde succesfactor is hun uitgekiende marketing. Daarnaast is er ook in deze onderneming steeds meer sprake van een bonuscultuur. In ieder geval in de tijd van Steve Jobs had het bedrijf echter een sterke troef. Deze CEO had zélf gevoel voor techniek. In zekere zin ontwikkelde hij producten die hij en zijn collega’s persoonlijk graag zouden bezitten. Apple-producten zijn daardoor ambachtelijk in de zin van monozukuri: gemaakt met aandacht. Zelfs de binnenkant moest er goed uitzien, vond Jobs.

My name on every car
Tegenwoordig wisselen CEO’s elkaar in rap tempo af. Bedrijven lijken echter beter af met langdurig aanblijvende managers zoals Jobs. Bestuurders die hun eigen producten goed kennen, daar trots op zijn, en er verantwoordelijkheid voor nemen. Denk aan de opmerking van Toyota-topman Akio Toyoda tijdens de recall-affaire twee jaar geleden, toen miljoenen Toyota’s terug werden teruggeroepen naar de garage: “My name is on every car”.

Snelle machtswisselingen, gekoppeld aan bonussen bij succes, werken – ook ongewild - het nemen van grote risico’s in de hand. Volgens mij is dit één van de belangrijkste oorzaken van het ontstaan van de bankencrisis.

Philips Stad
Het boek dat Steven Blom schreef – Monozukuri, De Kunst van het Doen met Aandacht -  sluit hierbij aan. Dit boek (linksboven de voorkaft) is een pleidooi voor een herwaardering van meesterschap en een herstel van onze maakindustrie, en tégen vluchtigheid en het stellen van eigenbelang boven het bedrijfsbelang. 

In 1895 dwaalde Anton Philips door een mistroostig Eindhoven, dat toen slechts 4500 inwoners had. Hij vatte toen echter het idee op, om juist op die plek een welvarende Philips Stad te laten verrijzen! Anton Philips was als bestuurder nogal een alleenheerser, dat kan tegenwoordig niet meer. Voor het overige moeten we echter naar die tijd terug, stelt Blom. Het accent ligt nu te veel op verkoop in plaats van op het maken van echt goede dingen.

Bevlogenheid
Blom haalt hiertoe het boek “managers, not MBA’s” aan van Henry Mintzberg. Door hun geringe betrokkenheid leggen MBA-managers vaak de nadruk op korte termijn winst en het creëren van shareholders value. Hierdoor vergeten ze te investeren en te innoveren. De hamvraag moet niet zijn: hoe verkopen we ons product, maar waarom bestaat ons bedrijf eigenlijk, en hoe gaan we die missie waarmaken.

Hiervoor is bevlogenheid nodig, een visie die je nastreeft, zoals Anton Philips die had. Hij zei in 1928 dat een leider onder meer ‘moet inspireren tot intense samenwerking’, ‘technisch inzicht moet bezitten(!)’, en ‘zorg dient te dragen voor zijn medewerkers.’

Zijn Philips was een monozukuri-bedrijf, waarin het streven naar ambachtelijk meesterschap, innovatie en wetenschappelijke analyse in balans waren.

Meesterschap
Het woord monozukuri, dat in die tijd overigens nog lang niet bestond, is moeilijk te vertalen, stelt Blom. Vakmanschap dekt de lading maar gedeeltelijk, omdat monuzukuri ook het product en de manier waarop dat wordt gemaakt omvat. Blom hanteert als omschrijving ‘de kunst van het maken’. Zelf lijkt me ‘meesterschap’ ook een goede omschrijving, vooral omdat monozukuri terugverwijst naar de gildes uit de Middeleeuwen.

Monuzukuri staat haaks op de vluchtigheid die je momenteel ziet, en het gebrek aan populariteit van technische beroepen. Niet alleen CEO’s wisselen elkaar in korte tijd af, hetzelfde geldt voor de productiemedewerkers. Er komen immers steeds minder vaste banen.

Manifest
Het boek van Blom is daarom ook een beetje een politiek manifest. De slogan “een leven lang leren” sluit bijvoorbeeld prima aan bij monozukuri. Het doel daarvan moet dan echter niet zijn om de arbeidsmarkt te flexibiliseren, maar om de werknemers steeds beter te laten presteren binnen hetzelfde bedrijf. Alleen dan krijg je de betrokkenheid, die nodig is voor perfectie.

Volgens Blom zouden scholen niet alleen rekenen en taal moeten onderwijzen, maar ook de kunst van het ‘doen met aandacht’. Op die manier kan een basis worden gelegd voor een revival van de maakindustrie in Nederland. Als voorbeeld noemt hij Nissan. Dit bedrijf laat op Japanse scholen kinderen met productielijnen van Lego spelen.

Philips was in de tijd van Anton Philips een Monozukuri bedrijf
Philips was in de tijd van Anton Philips een Monozukuri bedrijf, waarin het streven naar ambachtelijk meesterschap en innovatie in balans waren. Naar die tijd moeten we terug


Kanttekeningen
Het eerste deel van Blom’s boek is een interessant betoog, het zet je zeker aan het denken! Toch zijn er ook wel een paar kanttekeningen te plaatsen. Ten eerste zijn het niet alleen bedrijven die de vluchtigheid in de maatschappij in de hand hebben gewerkt. Ook de consument speelt een rol. Die beschouwt zaken zoals smartphones tegenwoordig namelijk min of meer als wegwerpproducten, waardoor de kwaliteit daarvan nu minder belangrijk is dan vroeger. 

Die trend is overigens al heel lang gaande. Wie van u heeft bijvoorbeeld nieuwe artikelen in huis, die over een paar eeuwen getoond zouden kunnen worden in een programma zoals ‘Tussen kunst en kitsch?’ Als we terug willen naar een maatschappij waarin meesterschap en dus ook duurzaamheid weer op waarde wordt geschat – hetgeen ook veel beter zou zijn voor het milieu – dan moet ook de houding van de consument veranderen.

Een tweede kanttekening betreft de herhaaldelijke verwijzing naar Japanse bedrijven. Met het bedrijfsleven in het land van de rijzende zon gaat het immers bepaald niet goed. Dat ligt niet aan te veel monozukuri, wel hebben Japanse ondernemingen momenteel moeite om in te spelen op opkomende markten, met specifiek daarvoor ontwikkelde producten. Het is jammer dat Blom hier niet op ingaat. Om in de kracht van monozukuri te geloven zijn namelijk lichtende voorbeelden nodig. Alleen Toyota opvoeren als succesformule is mijns inziens niet voldoende.

Tenslotte beschrijft Blom in zijn boek wel hoe een monuzukuri-organisatie eruit ziet, maar niet hoe je een bedrijf daar naartoe omvormt. Mogelijk komt dat aan de orde in het vervolg dat hij nu schrijft. In het tweede deel van het huidige boek zet hij uiteen hoe je Total Productive Maintenance (TPM) implementeert, op de diepgaande manier zoals bijvoorbeeld Heineken dat heeft gedaan.

Zie ook: Monozukuri in de voedingsmiddelenindustrie
Zie ook: Monozukuri in de praktijk




Hulp nodig bij de implementatie van WorldClass Operations?

Verwijzen naar dit artikel op internet?
Gebruik als link: http://www.procesverbeteren.nl/selectie_methodes/Monozukuri_doen_met_aandacht.php